Yeni kitab: "BORÇALININ AĞSAQQAL YAZIÇISI"

Yeni kitab: "BORÇALININ  AĞSAQQAL  YAZIÇISI" Yeni kitab: "BORÇALININ  AĞSAQQAL  YAZIÇISI" ƏLİ ABBAS - 80.

TƏBRİK EDİRİK!..


Bu günlərdə Bakıda
“Professor Mədəd Çobanov adına
XEY­RİY­YƏ FON­DU” tərəfindən
Borçalıda yaşayıb-yaradan
tanınmış yazıçı və ictimai xadim
zəhmətkeş tədqiqatçı-folklorşünas
Əli Abbasın anadan olmasının
80 illik yubileyinə həsr olunmuş
"BORÇALININ AĞSAQQAL YAZIÇISI" adlı
adlı yeni bir kitab nəfis şəkildə
çap olunaraq oxuculara təqdim olunub.


Bu barədə mətbuata Fondun icraçı direktoru
Dr. Müşfiq Borçalı
məlumat verib.

O, bildirib ki, Fondun sayca 18-ci nəşri olan
bu kitabda Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvü Əli Abbasın mənalı və şərəfli ömür yolu, pedaqoji-ictimai fəaliyyəti, eləcə də bədii və elmi yaradıcılığı haqqında müxtəlif vaxtlarda yazılmış məqalələr və ona həsr olunan şeirlər toplanıb.

Bakıdakı “Borçalı” nəşriyyatında işıqüzü görən kitabın tərtibatçı-müəllifi,
eyni zamanda naşiri, redaktoru və ön sözün müəllifi Dr. Müşfiq Borçalı,
rəyçisi isə Gürcüstan Azərbaycanlı Jurnalistlər Birliyinin sədri Nizami Məmmədzadədir.

Biz də ZiM.Az-ın yaradıcı heyəti adından, Borçalıda yaşayıb-yaradan el ağsaqqalı,
tanınmış yazıçı və ictimai xadim zəhmətkeş tədqiqatçı-folklorşünas Əli Abbası
həm anadan olmasının 80 illik yubileyi,
həm də yubileyinə həsr olunmuş
"BORÇALININ AĞSAQQAL YAZIÇISI" adlı kitabın işıqüzü görməsi münasibətilə
ürəkdən təbrik edir, ona uzun ömür,
möhkəm can-sağlığı, bədii yaradıcılığında və
ictimai fəaliyyətində yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!..
Və aşağıda Dr. Müşfiq Borçalının
həmin kitaba yazdığı "Ön söz"ü
dəyərli oxucularımıza təqdim edirik...

Aytac MƏDƏDLİ,
ZiM.Az




ÖN SÖZ

Azərbaycan ədəbiyyatı, Azərbaycan bədii dü­şüncəsi ta­ri­xən ol­du­ğu ki­mi, bu gün də yalnız mənsub olduğu coğrafiya ilə məh­dud­laşmır, onun sər­həd­lə­rini aşa­raq daha geniş bir əra­­­­­zini əhatə edir. Qədim tarixə malik olan Azər­baycan ədə­biyyatının bu xü­susiyyəti XX əsrdə də da­vam etmiş, ana­dilli ədə­­­biy­yat Qərbi Azər­bay­can (indiki Er­mə­nis­tan), Da­ğıstan və Gürcüs­tanda da ya­ran­­­mış və inkişaf et­miş­dir.
Gür­cüs­tan­dakı Azərbaycan ədəbi mühiti və burada ya­­ra­nan bədii dü­şün­cə ümum Azər­­baycan ədə­­biyyatının bir qolu ola­raq onu möv­zu, prob­lematika, obraz, dil, üs­lub ba­xı­mın­dan daha da zən­gin­ləş­­­dir­miş­­­dir. Hət­ta bir müddət Tiflis­də­ki ədəbi mü­hit və bu­ra­da yaranan bədii nümu­nələr bü­töv­lükdə Azər­baycanda yaranan ədə­biy­yatın özü­nə belə təsir gös­tər­miş, daim əla­qəli şəkildə inkişaf etmişdir. Abbasqulu ağa Ba­­kıxanov, Mirzə Şəfi Va­zeh, Mirzə Fətəli Axund­­­­­zadə, Cəlil Məm­məd­qulu­zadə, Ö.Faiq Nemanzadə ki­mi klas­sik­lərin Tiflis ədə­bi mü­hi­tin­də ya­zıb ya­rat­ması, “Zi­ya”, “Zi­yayi-Qaf­qa­ziyyə”, “Kəşkül”, “Molla Nəs­rəd­­din”, “Şər­­qi-rus”, “Dan yıl­dızı” ki­mi mət­buat or­­­qan­larının Gür­cüstanda nəşr edilməsi bu mü­hi­tin Azər­baycan ədə­bi pro­sesilə dai­mi əlaqə­sini tən­zim­ləmişdir. Bu proses XX əsrin 50-ci illərindən son­rakı dövrdə də da­vam et­miş­dir. Bütün bunlar Gür­cüs­tan­da yara­nan Azərbaycan milli ədə­­bi, bədii nü­mu­nələ­rinin öy­rə­nil­mə­­sini ak­tual­­laş­dıran amillər­dən­dir. XX əsrin ikin­ci ya­rı­­sında və XXI əsrin əv­vəl­lə­rin­də Gür­cüs­tanda ya­şayıb-yara­dan azər­bay­canlı ya­zıçı və şair­lə­rin bə­dii yara­dıcı­lığı ilə ya­na­­şı, on­ların tər­cümeyi-hal ma­te­rial­ları­nın da öy­rənil­mə­si ədə­­biyyat­şünas­lığımızın ak­tual məsə­lə­lə­rindən bi­ri­­dir. Üs­tə­lik bu­rada ya­zıb ya­ra­dan və forma­la­şan elə ədəbi şəx­siy­yət­lər var ki, on­­­ların ya­radıcılığı artıq çağ­daş ədə­biy­ya­tımızın fak­tı­na çev­­­ril­­miş­­dir ki, bu da ədə­bi şəx­siy­yət­lərin ya­ra­dıcılı­ğını tam şə­kildə öy­rənməyə əsas ve­rir. Aka­de­mik İsa Hə­bib­bəy­li­nin dili ilə de­sək, “Ədə­bi şəx­siy­yət­lərin tər­cü­meyi-halı yal­nız şəx­si və­rə­qə­­lər­­dəki gös­tə­rici­lərlə müəy­yənləş­diril­məmə­li­dir. Sə­nət­kar­­la­rın uzun illər boyu uğ­run­­da mü­barizə apar­dıqları böyük ideal­lar da digər adam­lar­dan fərq­li olaraq on­la­rın tər­­cü­me­yi-hal dün­yasına daxil olur. Hətta sə­nət­kar­ların amal və idealları ara­­sındakı cid­di fərqlər onların özü­nə­məx­sus, bən­zərsiz ədəbi por­tretinin ya­ra­dıl­masında mü­hüm əhə­miy­yətə ma­lik olur. Gör­kəmli ro­mantik şair Abbas Səhhət də "­məs­lə­kim tər­cü­meyi-ha­lımdır" de­dikdə həm də bunu nəzər­də tut­muşd­ur” .
Gürcüstanda Azərbaycan ədəbi mühitinin öy­rənil­məsi, bu­rada yaranan Azər­bay­can ədə­biy­­yatının tədqiq, təhlil və təb­liğ olunması, mil­li ədə­biyyat və mə­də­niy­yət ta­ri­xi­miz üçün də böyük əhə­miyyəti var. Ona görə də bu ədəbi mühitin öy­rə­nilməsi, burada yaranan ədəbi-bədii nümunələrin araş­dı­rıl­ması əslində bir olan ədəbiyyatın bütövlüyünə xidmət et­miş olur. Də­də Qor­­­­­qud­la köklənmiş sazımız, sö­zümüz ötən əsr­in əvvəllərindən başlayaraq Aşıq Xındı Məm­­­məd, Şair Nəbi, Al­xas ­­­ağa­, Şair Ağa­can, Aşıq Go­­rani, Novruz Təh­­­­lə­li, Həsən Məc­ru­h, Mü­­həqqər, Mu­­sa Qaraçöp­lü, Aşıq Tey­mur, Xan Sa­dıq, Quş­­­çu İbra­hi­m və başqalarının nə­fəsilə isinmiş, XX əs­rin 50-ci il­lərindən sonra ustad aşıq­lardan Ozan dün­ya­mı­zın az­man qoşa qa­nadı - Aşıq Dədə Əm­rahın və Aşıq Hüseyn Sa­­raç­lının səsilə röv­nəq­lənmiş, Aşıq Əlxan Qara­yazılının, Aşıq Xan Ka­­­­­­man­darın, Aşıq Aslan Ko­sa­lı­nın, Aşıq Əh­məd və Məhəmməd Sadaxlıların, Aşıq Zi­yəd­­din Keşəlinin və baş­qalarının sazı ilə yük­­sək zir­vələri fəth etmişdir. Za­man keçdikcə Gürcüstandakı ədəbi mühit və burada yaranan ədə­biyyat for­ma, janr baxımından yenilən­miş, müəyyən bir mər­hələyə çat­mışdır.
XX əsrin 50-ci illərindən başlayaraq Azərbaycan ədəbi mü­­­hitilə inten­siv­lə­şən əla­qələr və artan texniki vasitələr bu­ra­dakı ədəbi mühitin Azərbaycana inteq­rasi­ya­sı­nı bir qə­dər də sürətləndirmişdir.
Öz im­zaları ilə artıq çoxdan Azər­bay­can oxu­cusana tanış olan İsa İsmayılzadə, Vilayət Rüstəmzadə, Ab­bas Abdul­la, Eldar Eloğlu (Hacıyev) və Azər­baycanın Xalq şairi Zəlimxan Yaqubun yaradıcılıq ənə­­­nə­lərini şərəflə davam et­­­di­rən is­te­dadlı şair­lərdən Məmməd Hüseyn Bəxtiyarlı, Dün­yamalı Kərəm, Əli Sən­­gərli, Mədəd Coş­qun, Alxan Bin­nətoğlu, May­­qa Mə­­tin, Səadət Buta, Osman Əhməd­oğlu, Bəhram Mehdi, Ni­zami Saraclı, Nizami Məm­məd­zadə, Yunis Nov­ruz, İb­rahimxəlil, Əziz Də­livəlli, Sədi Ya­radan­qulu, Dəyanət Osmanlı, Rafiq Hümmət, Akif Xan­sul­tanlı, Siya­vuş Uyğun, El­mira Mahalqızı, Rahilə Qa­ra­lova, Səadət Novruz­qızı, Nazilə Sə­fərli, Elmuraz Kö­çəri və b. kimi iste­dad­­lı şair­lər, Tahir Hüseynov, Murtuz Mu­ra­dov, Vəli Əli­yev, Əli Ab­­bas, Əzim İs­ma­yılı, Hidayət Bay­­ra­mov, Emin Mah­mu­dov, Eyvaz Əl­ləzoğlu, Mirzə Məm­mədoğlu, Nəriman Əb­dür­rəh­manlı və b. kimi na­sir­lə­­rimi­zin müx­tə­lif mət­buat orqan­la­rın­da, ədəbi məcmuə və toplu­lar­da dərc olun­muş əsər­ləri, ki­tab­la­rı son 50-60 ilin ədə­biyyatının nə qədər zən­gin oldu­ğunu bir daha sübut edir.

Əgər XX əsrin birinci yarısında anadilli toplular azlıq təşkil edir­disə, 80-ci il­lər­dən bu proses daha da sürət­lənməyə başlamış, çoxlu bədii nümu­nələr ya­ran­mış­dır. Gür­cüs­tanda ya­şa­yıb-yaradan şair və yazıçıların ya­radı­cılığı bir za­man­lar an­caq Tbi­lisi­də nəşr olunan "Sovet Gür­cüstanı" (indiki “Gürcüstan”) və rayon qəzetlərində, bir qədər son­ra “Çeş­mə” (1980), “Dan ul­duzu” (1987, 1989, 1990), “Ağır el­li Bor­­­çalı” (Ba­­­­kı, 1990, Ər­zu­rum, 1997), “Aşıq­lar” (1991) “Dağ­lar dər­­də düş­sə...” (Mar­neu­li, 1992), “Aşıq Pəri məc­lisi-20» (2004), “Ədəbi Gür­cüs­tan” (2007, 2012), “Azər­­­­bay­can ədə­biyyatı an­to­­lo­gi­yası - Bor­çalı” (2008) və s. toplu və ədə­­­bi məc­­muə­lərdə, daha sonralar isə “Qarapapaqlar” jur­nalında, “Region-Prees”, “Ədəbi Gürcüstan”, “Var­lıq” və s. qə­­zet­lərdə işıq üzü görür­düsə, son illərdə nəşriyyatlarda dərc edilən iri­həcm­li kitablar­da öz əksini tapmışdır.

Gürcüstanda yazıb-yaradan Azərbaycan yazıçı və şairləri­nin əsər­ləri Azər­bay­can ədəbi prosesinin bir tərkib hissəsinə çevrilmişdir. Azərbaycan Yazıçılar Bir­liyinin və Aşıqlar Bir­liyinin Gürcüstanda bölmələrinin açılması bu əlaqələri nəinki intensivləşdirmiş, həm də onu bir tərkib olaraq birləş­dir­miş­dir. Müasir in­ternet və intellekt əsrində burada yaşayıb ya­ra­danların yazıları son illərdə Azər­bay­canda dərc edilən “Azər­baycan”, “Ulduz”, "Xəzər" jurnallarэnda, "Ədəbiyyat", "Yeni Azər­baycan", "525-ci qəzet", "Kaspi", "Ədalət", "Eks­press", “Zi­ya”, “Єərqin səsi”, "Sə­nət" qəzetlərində, "media­fo­rum.­az", “zim.az”, “zirve.info”, “borcali.org” və s. mət­buat or­qan­larэ və sayt­larda da geniю юəkildə yayılmışdır. Bu isə o deməkdir ki, Gьrcьstanda Azərbaycan ədəbi mь­­hiti ilə Azər­baycan ədəbi mьhiti daha da ya­xэnlaюmэю, Azərbaycan ədə­biy­yatının Gürcüstanda yara­nan bir qolu kimi forma­laє­mэю­dэr. Bьtьn bunlar Azərbay­can ədə­biyyatэnэn bir qolu kimi for­malaюan bu ədəbiyyatэ mьxtəlif prob­lemlər ba­xı­mından araюdэrэl­masэnэ daha da aktual­laюdэrэr. Burada yaranan ədə­biy­­yatэn цy­rə­nilməsi və araюdэ­rэlmasэ зaрdaю ədəbiy­yatюь­nas­lэ­рэn qarşısında duran ən mü­hüm prob­lemlərdəndir.

Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında ədəbi mühitin müstə­qil tədqiqat işi kimi öyrənilməsi bu mühitdə yazıb yaradan sə­nət­kar­­ların tərcümeyi-halı ilə yanaşı, yaradıcılığının ilham mənbələri, mövzu dairəsi, ide­ya istiqamətləri, ənənələrə bağ­lı­lığı və novatorluğu kimi zəruri məsə­lələri elmi şə­kildə araş­dırmaq baxımından əhəmiyyətlidir. Xüsusən, ölkədən kənar­da Azər­bay­­can ədəbi mühitini tədqiq etmək milli ədə­biy­yatın yaranma və inkişaf coğrafi­yasını müəy­yənləşdir­mək, sərhəd­lərimizin genişliyi haqqında aydin təsəvvür ya­rat­maq üçün də faydalıdır. Fikrimizcə, bu cəhətdən Dər­bənd, Göyçə, Qars ədəbi mü­hiti ki­mi Gür­cüstandakı Azərbaycan ədəbi mühiti­nin sistemli şəkildə tədqiqata cəlb edil­məsi həm elmi, həm də ictimai cəhətdən aktual məsə­lədir. Yəni Azər­bay­­can ədə­­­biy­­­yatının genişliyi, zənginliyi və bütövlüyünü əks etdirən elmə xidmətin ifa­dəsi ola bilər.
Gürcüstanda Azərbaycan ədəbi mühitinin öy­rənil­məsi, bu­rada yaranan Azər­bay­can ədə­biy­­yatının tədqiq, təhlil və təb­liğ olunması, mil­li ədə­biyyat və mə­də­niy­yət ta­ri­xi­miz üçün, sözsüz ki, böyük əhə­miyyəti vardır. Azərbaycan ədə­biy­yat­şü­­­nas­lığında akademik Kamal Talıbzadə, professorlar Əziz Şərif, Dilarə Əliyeva, Şamil Qurbanov, Abbas Ha­cı­yev, Əf­latun Sa­raclı, Vəli Os­man­lı, Adil Mişi­yev, Mədəd Ço­banov, Akif Bay­ra­­mov, Adilxan Bayramov, Valeh Ha­cı­­yev, Şurəd­din Məm­­məd­li, Asif Hacılı, eləcə də Hə­mid Və­liyev, Hü­seyn­qulu Məm­mədli, Elxan Məm­məd­li, Ra­zim Məm­­mədli, Şahbaz Şa­mı­oğlu, Musa Nəbioğlu, Müş­fiq Borçalı, Ti­na­tin İsa­bala­qızı, Gül­təkin Əli­­yeva, Arzu Bay­ra­mova, Mirzə Məmmədoğlu, Hüsniyyə və Aygül Çoba­novalar, Ay­tac Mə­dədli və b. bu sa­hə­də bir sıra təd­qi­­qatlar apar­mışlar. La­kin etiraf et­mək la­zım­dır ki, bü­tün bun­larla bərabər Gürcüstan Azər­baycan ədə­bi mü­hiti təd­qiqata az cəlb edilmiş və bu ədəbi mü­hitin mər­hələlər üz­rə tədqiqi az öy­rənilmiş məsə­lələrdən biri ola­raq qalır.

Bu baxımdan qeyd edə bilərik ki, Gürcüstanda yaşayıb-yaradan soydaş­ları­mızın bədii yara­dıcı­lığının yeni mərhələsi də indiyə qədər elmi müstəvidə dərindən tədqiq və təhlil olun­­­­­ma­mış­dır. Halbuki, artıq yuxarıda da qeyd etdimiz kimi, Gürcüstanda yaşayıb-yaradan çoxsaylı azərbaycanlı şair və na­sirlər­in istər poe­ziya, istərsə də nəsr və dra­ma­tur­giya sa­hə­sin­dəki ya­ra­dıcı­lıqları zən­gin ma­terial ve­rir.

Burada yaşayıb-yaradan alim­lərdən Adil Mi­şiye­v, Mə­dəd Ço­­­­­­­ba­nov, Valeh Ha­­­cı­yev, Şu­rəddin Məm­­­mədli, Həmid Və­li­yev, Alı Mu­­sa­­yev, Mah­­mud Ha­cı­xəlilov və b. ədə­­biy­yat­şü­nas­­lıq və ədə­bi tənqid sa­hə­sində qələmə aldıq­ları bir sı­ra də­yər­li əsər­­lər Azərbay­can­­da elmi fakta çevril­miş­­dir.

Bədii tər­cümə sahəsində xü­­susi xid­mət­ləri olan Dilarə Əli­yeva, M.H.Bəx­­tiyarlı, Əflatun Sa­­­raclı, İsa İsma­yıl­zadə, Vilayət Rüs­­­təmzadə, Abbas Ab­­­dul­­la yo­lu­nu son­ralar Dün­­yamalı Kə­­rəm, Alxan Bin­nət­oğ­lu, Mə­­dəd Ço­­banov, Həmid Və­­liyev, Emin El­­­­­sevər, Süleyman Sü­ley­man­­lı, Nə­sib Nə­sib­zadə, Va­leh Ha­cıyev, Şurəddin Məm­­­­məd­li, İmir Məm­­məd­­­­­­li, Nəriman Əb­­­dülrəh­manlı, Eyvaz Əlləz­oğlu, Mirzə Məm­məd­oğlu, Ra­fiq Hüm­mət, Akif Xan­­­sultan­lı, Canbul Məm­mədli, Oktay Ka­­­­zımlı və baş­qa­ları­nın tərcü­mələri iki qar­daş xalq arasın­dakı mə­nəvi körpünü bir qədər də möhkəm­­ləndir­miş­dir. Bütün bunlar isə Azərbay­can-gür­cü ədəbi əla­qə­ləri və bədii tərcümə məsələləri baxı­mın­dan prob­lemin öy­rə­nil­məsi üçün qarşı­mız­da geniş im­kan­lar açır.

Bir sözlə, Gür­cüstanda yara­nan Azər­baycan ədə­biyyatı ge­niş və hər­tərəfli təhlil apar­­maq üçün ma­teriallarla zən­gin­dir və bütün bunlar prob­lemin öy­rənil­mə­sin­də böyük rol oy­na­yır.
XX əsrin ikinci yarısı və XXI əsrin əvvəllərində Gür­cüs­tanda yaranan Azərbaycan ədə­biyyatının inkişaf meyillərini araş­­dırarkən, Borçalı ma­halının hələ qədim vaxtlardan saz-söz məkanı, ustad aşıqlar, nəğ­məkar şairlər yur­du ol­­duğu ki­­mi, bu­rada həmçinin is­­tedadlı yazıçıların da ya­şa­yıb-ya­rat­dıqla­rının, öz oxu­naqlı nəsr əsər­ləri ilə Azər­bay­can ədə­biy­yatını zəngin­ləş­dirdiklərinin şahidi olduq.

Azər­bay­can drama­turgi­ya­sının ba­nisi M.F.Axun­dovu xa­tırlayaq. O, 1857-ci ildə yaz­­dığı “Aldanmış kə­vakib” əsəri ilə Azər­bay­can ədə­biyyatı ta­rixində yeni üslublu realist nəs­ri­mizin yaranmasında əsas rol oynamış, xüsusilə də ədəbiy­ya­tımızda ilk dəfə povest janrının əsasını qoymuş, 1865-ci ildə yazdığı “Kəmalüdövlə mək­tub­ları” adlı fəlsəfi-traktı ilə bədii nəsri­mizin yeni nümunəsini ya­ratmış və özünü böyük bir filosof kimi təsdiq etmişdir.

Eləcə də, Bor­­çalı tor­pa­ğın­da dün­yaya göz açmış, Azər­bay­can nəsrinin, ümu­miy­yətlə, Azər­baycan ədə­biy­yatının zəngin­ləş­məsində böyük və ölçü­yə­gəl­məz əmək sərf etmiş da­hi mü­tə­fək­kir Nə­riman Nəri­manovu, ötən əsrdə nəsri­mi­zin gözəl nümunələrini ya­rat­mış Ab­dul­la Şaiqi və məşhur publisist Ömər Faiq Nemanzadəni bö­yük minnət­darlıqla ya­­da sa­­laq.

Nə­riman Nəri­manov 1893-cü ildə yazıb-tamamladığı “Na­­­­­­danlıq” pyesini Bor­çalının Qı­zıl­hacılı kəndində müəllim işlə­yərkən uşaqların mək­təbə cəlb olunmasında üzləşdiyi çə­tin­­lik­lər, gördüyü hadisələr, burada baş vermiş əhvalatlar əsa­­sında qə­ləmə almışdır. Pyesin ana xəttini kənd müəllimi Məhəmməd ağa ilə nadan mühit və avam vali­deynlər ara­sın­da ge­dən mü­naqişə təşkil edir. Məhəmməd ağa kasıb kəndli uşaqlarını mək­təbə cəlb edib, oxudub təhsil vermək istəyir, avam kəndlilər isə məktəbin, təhsilin əhəmiy­yətini, xey­rini dərk edə bilmədik­lərinə görə övladlarının mək­təbə getmə­lə­ri­ni istəmirlər.
Nə­riman Nəri­manovun “Bahadır və Sona” romanında isə cərəyan edən hadisələr ya­zıçının doğma şəhəri Tiflisdə, gənc­­­­lik illərində təbii mənzərəsinə, ilahi gözəlliyinə valeh ol­du­ğu Sənan dağı, Qocor, Məngilis və s. coğrafi ərazilərdə in­kişaf edir. Yazıçının ata yurdunun, doğma şə­hərinin gözəl­liklərini qələmə alması onun ruhən, qəlbən Borçalıya, doğma şəhərinə möhkəm tellərlə bağlı olduğunu göstərir.

Əsli, nəsli, qohum-əqrəbası bu gün də Sarvanda (in­diki Marneuli şəhərində) yaşayan Abdulla Şaiqin, Hüseyn Mi­na­­saz­­­lının, Kərim bəy Şəriflinin əsər­lərində də Borçalı əra­zisinin dağlı-aranlı zəngin təbiətinin təsvirini görürük.

Abdulla Şaiqin 1910-cu ildə yazdığı “Köç” hekayəsi bu cəhətdən diq­qəti daha çox cəlb edir. Hekayədə aran Bor­ça­lısının kəndlərinin ya­yın is­tisində dağ Bor­­çalısına müvəqqəti köç etməsi, alaçıqların, də­yələrin qu­rulması, vüqarla dayan­mış başı qar­tal­lı dağ­ların in­sanı valeh edən ab-havası, gül-çiçək dənizini xatırladan çəmən­ləri, dərdlərin loğ­manı şəfalı bulaqlarını real boyalarla təsvir etmişdir. Digər tərəfdən də yazıçının təsvirlərində kənd əha­lisi­nin məş­ğu­liy­yəti, məişə­tinin ən maraqlı məqamları, dağ kənd­lərinin axşam və sə­hər­lərini də yer almışdır:
“-...Xüsusən yavaş-yavaş nəfəs alan səhərlərin, axşamların qanadları ucun­dan yayılan sərinlik, dağ çiçəklərinin, cökə ağac­larının qoruqlarda, tarlalarda biçilmiş təzə otların gö­zəl ətri, meşənin axşamlara, səhərlərə məxsus qo­xu­su, bulaqların şırıltı­sı, quşların ötüş­məsi, quzuların mələşməsi, itlərin hü­rüş­məsi, bir-birinə qarışması, obaya başqa bir rəng, başqa bir şəkil verirdi...”
A.Şaiqin 1911-ci ildə yazdığı “Dursun” povesti isə Bor­ça­lı­­nın qədim Candar kən­dində baş verən ha­disələrin təs­vi­ri­nə həsr edilmişdir. Povestin baş qəhrəmanı Dursun da, elə­cə də əsərin dıgər qəh­rəmanları da əsasən Candar kən­dinin sa­kinləridir. Müəl­lif povestdə yazır: “-Dursun Borçalı qə­za­sın­da Candarlı Pirverdinin ilk övladı idi...”

Klassiklərimizin yaratdıqları bu ənə­nələri sonralar Şərif bəy Kərimli, Rza Şah­və­ləd, Ənvər Yu­sif­oğ­lu, Ta­hir Hüseynov, Murtuz Mura­dov və baş­qaları öz ya­ra­dı­cılıq­larında uğur­la davam etdirmişlər.

Tədqiqata cəlb etdiyimiz düvrdə, yəni İkinci Dünya mü­ha­­ri­bəsindən sonra, daha də­­qiq de­­­sək, XX əsrin ikinci yarısın­dan sonra Gürcüstanda yaşayıb-yaradan, Azərbaycan nəs­­­­­­­­­­ri­­nin, bü­tövlükdə isə Azərbaycan ədəbiyyatэnın Bor­çalı qolu­nu zəngin­ləєdirən, in­ki­єaf etdirən na­­­sir­lərin həyat və yara­dэ­cэlэрэna diq­qət yetirdikdə, onlar ara­sında nəsil də­yiю­mə­sinin uрur­la da­vam etdiyi aydın görürük. Və biz bu nə­sil dəyiş­mə­sini şərti ola­­­­­­raq üç mər­hə­lə­yə, yəni Borзalэ na­sir­lərini üç qrupa böl­məyi lazэm bil­miюik:
1. Yaradıcılığa 50-ci illərdə və daha əvvəl başlamış na­sir­lər.
2. Yaradıcılığa 60-80-ci illərdə başlamış nasirlər.
3. Yaradıcılığa 90-cı illərdə və daha sonralar başlamış na­­­­sirlər.
Haqqında söhbət açmaq istədiyimiz yazıçı Əli Abbas da məhz elə ikinci qrupa aid etdiyimiz yazıçılardandır. O, ötən əsrin 60-cı illərində yaradıcılığa başlamışdır. İlk mətbuu he­kayələri - “Durna qatarı”, “Kişi ol” və “Qardaşıma mək­tub” 1962-ci ildə “Sovet Gürcüstanı” (indiki “Gür­cüs­tan”) qə­ze­tində dərc olunub.

* * *

Aydındır ki, 60-cı illərdən başlayaraq Azərbaycan bədii nəs­ri yeni inkişaf mər­­hələsinə qədəm qoyub; bədii nəsrdə ye­ni yaradıcılıq meyilləri formalşıb, yeni möv­zu və prob­le­ma­ti­ka müəyyənləşib. Bu dövrdən başlayaraq bədii nəsrdə milli düşüncəyə n­cəyə daha зox ьstьnlьk verilməklə yanaşı, yazıçının fəal həyat mövqeyi, yeni üslubi istiqamətlər onun zən­gin­li­yi­ni artэrmэю olub. Bədii nəsrdə mьasirlərin həyat tər­zinə, da­xi­li və mənəvi aləminə nьfuz edilib. Təsvirзilik, ha­disəзilik get­­­­­dikcə bə­dii nəsrdə öz yerini yığcamlığa, bədii qayəni təh­kiyə yolu ilə çat­dırmağa verib.

İl­yas Əfəndiyev, İsmayıl Şıx­lı, İsa Hüseynov, Sabir Əhmədov, Anar, Elçin, İsi Mə­lik­za­də, Mövlud Süley­manlı yaradıcılığında çağdaş hə­yatın ger­çək­likləri fərqli təh­kiyə və üslubla təqdim edilib. Ьmu­miy­yətlə, 60-cı illərdən baюla­ya­raq yeni nəsr ax­tarэюla­rэnэn apa­­rэl­masэ onu mövzu, proble­matika, sьjet və obraz ba­xэ­mэn­dan zən­­­gin­ləşdirib. Tənqidзi A.Hьseynov dцvrьn ədəbi pro­se­sini təhlil edərkən haqlэ olaraq qeyd etmiєdir ki: "İndi ədə­bi pro­sesdə daha artэq mənəvi yanрэ, yazэзэ mцvqe­yi­nin qə­tiy­yət­liliyi duyulur, bütünlükdə nəsrimizin etik mövqe­yi­nin fəallığı diqqəti cəlb edir. Ədəbiyyat gerçəkliyə münasi­bə­tinin məna­lılığı, əxlaqi yetkinliyə зaрэrэ­юэ­nэn cazi­bəsi sa­yə­sində irəlilə­yir; forma və sənətkarlэq axtarışlarını da, bəl­lidir ki, ideya-mün­dəricə axtarışları юərtləndirir".

Bizim tədqiq etdiyimiz XX əsrin ikinci yarэsэ və XXI əs­rin əvvəllərində Gьr­cьs­­tanda yaranan Azər­baycan ədə­biy­yatэ­nэn inkişaf meyllərini də təxminən həmin ədəbi prinsiplər müəy­yən­ləşdirmişdir. Bor­çalı ma­halэnda əvvəllər də is­­tedadlэ yaıçıların ya­юa­yэb-ya­ratdэq­larэnэ, öz oxu­naqlı nəsr əsər­ləri ilə Azər­­­bay­can ədə­biyyatэnэ zəngin­ləю­dirdik­lərini yada sal­mэю olsaq, burada bə­dii nəsr ənə­nə­si­nin formalaю­dэрэnэ gцr­mək olar. Professor Fərhad Xuban­lının da qeyd et­diyi kimi: «Bütöv Azər­baycan ədə­­­­­­biy­ya­tэ­nэn bir qolu olan bu ədəbi pro­ses (Gür­­­­cüs­tan­da­kı ədəbi pro­ses - M.B.) zən­gin ənə­­nələr ьzə­­rində yaranıb inkişaf et­miş­dir». Belə ki, bədii nəsrimizin Bor­çalı qolu­nun zəngin­ləş­mə­sində xüsusi xidmətləri olan Nə­­­riman Nə­­­­­­­­ri­­manov, Abdulla Şaiq, Ömər Faiq Neman­zadə, Hüseyn Minasazov, Rza Şah­vələd və baş­qa­larının ənə­nələrini XX əs­rin ikinci ya­rэ­sэnda єərəflə da­vam etdirən Tahir Hüsey­nov, Mur­tuz Mu­ra­dov, Vəli Əli­­ye­v, Hida­yət Bay­ram­lı, Əli Ab­bas, Emin Elsevər (Mah­mudov), Əzim İs­­ma­yıl­lı, Arif Mus­tafazadə, Mirzə Məm­­­­­mədoğlu, Nə­ri­man Əbdül­rəh­manlı, Züm­rüd Or­xan, Eti­mad Başkeçid, Əda­lət İsmayılov və baş­qalarının yara­dıcılığı xьüsusi yer tu­tur.

Onu da qeyd etməliyik ki, Borзalэda poeziya­ya nisbətən bədii nəsrlə məюрul olan­larэn sayэnэn azlэрэ bi­rin­cini domi­nant­lэрэnэ təsdiq etdiyi ki­mi, nəsrin də son yьzildə for­malaю­dэ­рэnэ gцstərir. Bununla belə, yaranan bədii nəsr nь­mu­nə­lə­ri­nin peюəkarlэq, sə­nət­kar­lэq baxэmэn­dan Azər­baycan bə­dii nəs­­­­rini zənginləє­dirən amil­lərdən oldu­рunu xь­su­si olaraq vur­­­рula­malэyэq. Tahir Hьsey­nov, Arif Mus­tafazadə, Əli Ab­bas, Emin Mah­­­­­mu­dov, Nəriman Əb­­­dülrəh­man­lı, Eti­mad Başkeçid, Əda­lət İsmayэlov və baюqalarэnэn bədii nəs­rinin Azər­baycan ədəbi mü­­hitin­də də tanın­ma­sı və akademik təh­lilə cəlb edil­­məsi burada yaranan bədii nəs­rin tutduрu yeri və möv­­qe­yi gös­­tə­rir. Bu ya­zıçı­la­rın yaradэcэ­lэрэ mövzu, proble­mati­ka və janr baxımından mьx­təlif oldu­рu ki­mi, həm də zən­gin və çox­çeşidlidir. Bununla belə, Gürcüs­tanda ya­ra­nan bədii nəsr nь­munələri içərisində hekayə janrı­nın apa­rıcı yer tutduрunu aydэn görmək olur. Lakin son il­lər­də Nə­ri­man Əbdül­rəh­man­lı, Etimad BaşkeçidƏdalət İs­ma­yı­lo­vun ya­ra­dэ­cэlэрэnda roman janrэnэn цnə keçdiyini gör­mək olur ki, bunun da əsas səbəb­lərindən biri onlarэn yara­dэcэlэ­рэnэn Bakэ mьhiti ilə bağ­­­lı ol­masıdır. Gür­cüs­­tanda yaєa­yэb yaradan ya­zıçılar isə, əsasən, hekayə jan­rэ­na üstün­lük ver­mişlər. Gö­rünür so­­vet döv­­ründə Gьrcьs­tan­dakэ ədəbi or­qanlarda iri­həcm­li əsərlər зap etdir­mək mьm­kьn olma­dığın­dan yazıçılar kiçik janra ьstьnlьk vermiюlər.

* * *

XX əsrin ikinci yarısında Gürcüstanda Azərbaycan nəs­rinin inkişafında əməyi olan və yа­радыъылыьа 60-ъи иллярin əv­vəl­lərində baş­­layan tanınmış nasirlərdən biri də Əli Abbas­dır.
Əli Abbas - Əli Qulu oğlu Abbasov 1939-cu il mayın 3-də qədim Bor­­çalı ma­halında, indiki Gürcüstanın Marneuli ra­yonundakı Yuxarı Saral kəndində dünyaya göz açıb və elə hazırda da elə həmin doğma kəndində йа­шайыb-yaradıр.
O, ilk təh­silini doğma kəndində, orta təhsilini isə Sadaxlı kənd orta məktəbində alıb. 1962-ci ldə A.S.Puşkin adına Tbi­lisi Dövlət Pedaqoji İnstitu­tunu, sonra isə APİ-nin filo­lo­giya fakültəsini bitirib.

Bədii yaradıcılı­ğa hələ tələbəykən - A.S.Puşkin adına Tbi­lisi Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan bölməsində təhsil alarkən başlayıb. İlk mətbuu he­kayələri - “Durna qa­tarı”, “Kişi ol” və “Qar­da­­şıma mək­tub” məhz elə həmin vaxt 1962-ci ildə “Sovet Gür­cüstanı” (indiki “Gür­cüs­tan”) qəze­tində dərc olunub. Elə hə­min vaxtdan da Azərbaycan və Gürcüstan mətbuatında məh­suldar qələm sahibi kimi vaxt­aşı­rı olaraq tez-tez чап олу­нур, onun mə­qa­lələri və bədii əsərləri щя­мишя охуъулар тя­ря­финдян ряь­бятля гаршыланыр.
Qeyd edək ki, hələ Sovet dцnəmində Gьrcьstan­da ye­ga­nə mət­­buat orqanэmэz olan “Sovet Gьrcьstanэ” (indiki “Gür­cüs­­­­­tan”) qəzetində Əli Ab­­ba­sэn yьzə qədər hekayəsi nəюr olu­­nub.
Bir maarif xadimi kimi bьtьn цmrьnь Borзalэ gənc­lərinin təlim-tər­biyəsinə, on­la­­­rэn maariflən­m­əsinə, ziyalэ kimi for­ma­­laюmasэna həsr edən Əli mьəllim uzun müddət orta mək­təbdə mьəllim iєlə­miє və H.Əliyev adı­­na Gürcüstan Azər­bay­can Humanitar Uni­­ver­si­tetində Azər­­­baycan folklo­rundan mьhazirə oxumuє­dur.
Azərbay­can Yazı­çılar Birliyinin fəxri üzvü olan Əli Abba­s Ulu Bor­ça­lı­nın oxucular tərəfindən ən çox se­vi­lən, ən çox oxu­nan, ən ta­nın­mış ya­zı­çısı və folklor­şü­na­sı­dır. Onun 30-dan artэq kitabэ iюэq ьzьb.
Əli Abbasın nəєr olunmuє əsərləri ilə yaxэndan tanэю ol­duq­dan sonra bцyьk bir inamla belə qə­naə­tə gəlirik ki, onun yara­dэ­cэ­­lэрэnэn əsasэ məрzini Borзalэ mцvzusu təю­kil edir. Əli Ab­bas bьtьn varlэрэ ilə Boзalэya baр­lэ bir yazэзэdэr. Onun elə bir əsəri yoxdur ki, orada Borзalэ barədə nəsə yazэlma­mэю olsun.
Xьsusi olaraq vurрulamalэyэq ki, Əli Abbasэn qələmindən зэxan hər bir yazэda, bцyьklьyьn­dən, ki­зik­liyindən asэlэ ol­ma­­yaraq, istər bədii, istərsə də pub­li­sis­tik yazэ­la­rэnэn hamэ­sэnda əsas fak­tor kimi Borзalэnэn adэ цnə зəkilir, Borзalэnэn bu və ya digər prob­lem­­­­ləri haqqэnda na­rahatlэq цz əksini ta­pэr. Elə buna gц­rə də, onun imzası ilə dərc olunan hər bir əsər oxu­­cular tə­rəfindən rəğbətlə qarşılanır.
Bunu ya­zэзэnэn Ba­kэ­da зap olunmuю «Ba­bə­kər əfsanəsi» («Gənc­lik», 1984) və «Ьn­vansэz mə­həb­bət» («Ya­zэзэ», 1986) adlэ ilk kitabla­rэnda, eləcə də sonralar iюэqьzь gцrmью kitablarэnda toplanmэю ясярля­риндян дя ай­дын эюрмяк мцм­кцн­дцр.
Яli Аббасын биринъи китабында 10 щекайя verilib.
Ədə­biyyatєьnas-alim Hə­mid Və­li­ye­­vin qeyd etdiyi kimi, “heka­yələrin əksəriy­yətində yьksək vətən­pərvərlik hissi, tor­paрa baр­lэlэq gцzəl юtrixlərlə verilmiю­dir” .
«Babəkər əfsanəsi»nin qəhrəman­larэn­dakэ torpaрa baр­lэ­lэq, el-oba sevgisi, vətən mə­həb­bəti, Babəkər daрlarэnda qa­ya­­larэn dibindən sьzь­lən buz bulaqlarэn suyu kimi saf­ və tə­mizdir. Elsevər, Pəricahan xa­nэm, Tu­rab xan el haqqэnda dь­юь­nən, hə­mi­юə el ilə nə­fəs alan, Vətənin, el-obanэn xoю gьnь­nə, юad gьnьnə se­vi­nən adam­lardэr.
Əsərdə Azər­baycanэn зox qə­dim və nadir tarixi abi­də­­lə­rin­­­dən biri olan kцr­pь ilə əla­qədar əfsanə qələmə alэn­mэюdэr.
Babəkər daрla­rэnэn qoy­nunda, Eh­ram зa­yэ­­nэn sahilində ya­юayan gцzəllər gц­zəli Pəricahan xanэ­mэn eюqi зoxlarэnэ bu yer­lərə gətir­miюdir. Юərt isə belədir: sэnэq kцr­pь­nь kim qal­dэr­sa, qэzэ ona ad ediləcək. Muрan­dan Pərica­hanэn eю­­qilə Ba­bəkərə gələn El­­se­vərin el aрsaqqalэ ilə sцhbəti bu yerlərin, onun ca­maa­tэnэn xarak­terini bьtьn parlaqlэрэ ilə aзэb gцstərir. Kцrpь ьzə­rindəki yazэ da bu yerlərin qonaqpər­vərliyi­ni gцzəl sьbut edir: «Ehey! Yol­зu! Ke­зib getmə Borзalэdan biganə sən. Bu torpaрa ayaq basdэn, bircə qismət halal зцrək kəs­mə­lisən!».
El aрsaqqalэ Turab xan Borзalэnэn vuran qoluna, gцrən gц­zьnə, eniюli-yo­xuюlu təpələri aюэb gələn bьkьlməz dizinə bələddir, onun əyilməzliyinə inanэb, зьnki bu elin igid oрul­larэ on­lardan heз də geri qalmayan Pəricahan xanэm kimi qorx­­maz, dьюmənin gцzьnə bэ­зaq olan igid, namuslu və qey­rət­li qэzlarэ var. Else­vər elin dər­dinə əlac tapэr: sэnэq kцr­pь­nь tikir, elə sonsuz sevinc bəxє edir.
Əsərdə Borзalэ mahalэnэn mьxtəlif guюələri - Babəkər daр­­­­larэ, onun min bir зi­зək bi­tirən otlaq və зəmənlikləri, bir-birin­dən gцzəl olan yaylaqlarэ, qartallar yu­vasэ sэl­dэrэm qaya­larэ, diюləri gцynədən buz bu­laq­larэ, uca daрlarэn зeюmə­lərin­dən pay alэb Kьr­lə qovuю­maрa tələsən Ehram (Xram) зayэ, keзil­məz Qa­rayazэ meюəsi, зənli-du­manlэ Baюkeзid daр­larэ sənət­karlэqla təsvir olunur. Oxu­cuda bu torpaрa, bu tor­paрэn adam­larэna hцrmət hissi aюэlanэr.
Kцrpələrin dilindən danэюэlan «Ko­roр­lu cəngisi» və «Şai­rin hədiyyəsi» he­ka­yə­lə­rində də doрma el-obaya, ana vətənə, mь­qəddəs ata yurduna sonsuz sevgi-məhəbbət, həyata baр­lэlэq, yaюlэlara, el aр­saq­qallarэna hцrmət və ehtiram tərbiyə olu­­nur.
Yazıçının «Azərbaycan qadını» jur­nalının 1988-ci ildə nəєr edilmiє 9-cu nömrəsində dərc olunmuє «Цm­rьn keзən gьnləri» hekayəsi keзmiюin ən yaxюэ ənənələrinin bu gьn­lər­də də ya­єar­lэрэ mə­na­sэnda olduqca maraqlэdэr. Yazıçı nəsr əsər­lərinin «hekayə iзərisində he­kayə» for­masэndan mə­ha­rət­lə istifadə et­miє­dir.
Keз­miєin ibrətli mən­zərəsi heka­yədə цz bədii ək­sini tap­mэю və ­ olduqca əhəmiyyətli dərəcədə gцzəl təsvir edil­miє­dir.
Əsərdə keзmiюlə mьasirliyin ara­sэndakэ mə­nəvi kцrpьnьn qэrэl­maz olduрu bir daha xatэr­ladan Əli Abbas yaxюэ dərk edir ki, “keз­miюə əsas­lanmadan bu gьnь dьzgьn qiy­mətlən­dir­mək, sabaha aзэq gцzlə baxmaq mьmkьn de­yil.” O, dialekt və єi­vələrdən də us­talэqla istifadə edərək əsər­ləri­nin dilinə bir qədər də юirinlik qatmэюdэr.
Yazэзэnэn 2008-ci ildə Bakэda nəюr olun­muю “Mənim Bor­зalэm” kitabэnэ diq­qətlə mь­taliə etsək, fikrimizin doрrulu­рu­na єьbhə qal­maz.
Əli Abbas həm də “Зopur Əli”, “Mənim Borзalэm”, “Yovşan ətri”, “Sınıq Kцr­pьdən baю­la­nan tarix”, “Əbə­diy­yət mьd­riklərə məx­susdur”, “Цmrьn keзən gьnləri” və s. ki­mi də­yərli kitablarэnэn mьəllifidir. Onun Bakэda yaюayan ya­ra­dэ­cэ adamla­rэmэzэn adэna ьnvanladэрэ “Borзalэdan mək­tub­lar” adlэ silsilə yazэlarэ da maraq doрurur.
Əli Abbasın bədii yaradıcılığı öz ak­tual­lığı, müasirliyi, möv­­­zu və forma yeniliyi, eləcə də dili­nin yığcam­lığı, şi­rin­li­yi ilə fərq­lənir. Onun bədii nəsr nьmunələrində həya­tэn ger­зək­likləri, sosial mь­hitin realqlarэ təsvir edilir. Hadi­sə­lərin xarak­terik cəhət­lərini müa­sirlik ba­xımından seз­mək bacarэрэ Əli Ab­ba­sэn yaradэ­cэ­lэ­рэ­nэn əsas qayəsidir.
Tanınmış ədəbiyyat­şunas-tənqidçi Vaqif Yusif­linin dili ilə desək, “Yəğcam­lэq, la­ko­nik­lik, obra­zın həyatэnэn bir anэnda bьtцv bir цmьrdən soraq vermək, daha sonra dь­юьn­dьrən mət­­­­­­ləb onun hekayələrinin baю­lэca mə­ziy­yət­lə­rin­dəndir”.
Əli Abbasэn yaradэcэlэрэnda ikinci yeri Azər­baycan və gьr­­­cь xalq­larэnэn dost­­­lu­рu-qardaюlэрэ təєkil edir.
Hələ 1984-cь ildə Bakэda “Gənclik” nəюriy­yatэnda nəюr edilmiю “Babakər Əfsanəsi”, eləcə də 1986-cэ ildə “Yazэзэ” nəєriyyatda зap edilmiю “Ьnvansэz Məhəbbət” kitab­la­rэnda verilmiю heka­yə­lər, burada təsvir olunan hadisələr bizə əsas verir deyək ki, istər Borзalэda, istərsə də Azərbaycanda ya­єa­yэb-yaradan зaр­­­­­daю yazэзэlarэmэz arasэnda onun qədər Azər­­­bay­can və gьr­cь xalq­­larэnэn dostluрunu tərənnьm edən ikinci yazэзэ­mэz yoxdur.
Əli Abbasэn “Babəkər Əfsanəsi” adlanan ilk kitabэnda “Gürcü dili müəllimi”, “Vasili dayı”, “Kör­­­pü” və “Qonaq” povestləri iki xalqэn dost­luрuna həsr olu­nub.
«Gьrcь dili mьəllimi» hekayəsində iki qonєu olan Azər­bay­can və gьrcь xalqla­rэnэn qə­dim dostlu­рun­dan sцhbət aзэ­lэr. Azər­bay­canlэlar yaюayan kənddəki məktəbə gьrcь dili mьəl­limi gцn­də­rilən Maр­vala burada hцr­mətlə qarюэlanэr. Maр­­­vala цzь də yerli ca­maata ehti­ram­la yana­юэr, azər­bay­can­lэ uюaq­larэ цz uюa­рэn­dan ayэrmэr.
Heka­yənin qəh­rəmanlarэ mil­li ayrэ-seз­kilik his­lə­rindən uzaq­­dэrlar. Balaca Gьl­naz Maрvalanэ цz anasэ kimi sevir, kцr­pə Nona da Gьlnazэ doр­ma bacэ hesab edir. Əsəd kiюi mь­­­­­hari­bə­nin y­aratdэрэ son­­suz зətinliklərə bax­ma­yaraq, Maр­valaya, Bakэya getmək ьзьn mad­di yar­dэm gцs­tə­rir.
Kцrpə Gьlnazэn dilindən danэюэlan bu hekayədə daha bir mцvzu - mь­hari­bəyə nif­rət mцv­zusu sənətkarlэqla iюlən­miю­dir. Gьlnazэn anasэ itkin dьюьr. Atasэ Эslam mьha­ri­bə­də yara­lanэr. Bakэda yad bir qadэnэn - mьha­ribədə ərini itir­miю Pəri­nin Maр­valaya, onun qэzэ No­­na­ya, Gьl­naza, Gьlnazэn atasэ Эs­la­ma hцr­mət gцstə­rilməsi fonunda mь­haribəyə dərin nifrət var­dэr.
«Vəsiyyət» hekayəsində də gьrcь və Azərbaycan xalq­larэ­nэn dostluрuna toxunul­muю, bu dostluq Salmanla Revazэn tim­­­­salэnda gцzəl verilmiюdir.
Nasirin “Ьnvansэz Məhəbbət” adlanan ikinci kitabэnda da iki qonєu xalqэn dostluрuna aid povest və he­ka­yə­lər var. Ən maraqlэ olanэ “Səngərdən baєlanan dostluq” po­vestidir.
İstedadlı qələm sahibi olan Əli Abbasın «Onun 20 yaşı var­­dı…» sənədli povesti 1987-ci ildə Gьrcьs­tanэn Xobi ra­yo­­nunun Çaladidi kəndində tə­­bii fəlakət - daюqэn за­маны юз щя­йаты бащасына 28 няфяр эцръц­нц юлц­мцн пянъясиндян го­­па­ран və 29-cu adamэ xilas edərkən юəhid olan азяр­байъанлы сы­рави яс­эяр Ращиб Мяммядовун гящ­ря­ман­лыьына щяср олун­­­­мушдур.
Əli Abbas 2008-ci ildə Bakıda nəюr etdir­diyi “Sınıq kör­pü­­dən başlanan tarix” kitabэnda da Azər­baycan və gьrcь xalq­larэnэn dost­lu­рun­dan bəhs edən tarixi dəlillər gətirməklə bərabər, həyati mi­sal­lardan da istifadə etmiєdir.
Yazıçının “Yov­şan ətri” povestində də iki qonşu xalqın dost­­lu­рundan bəhs edilir.
Ulu Borçalımızın oxucular tərəfin­dən ən зox sevilən, əsər­ləri, məqalə və xatirələri зaрdaю Azərbaycan və Gьr­cьs­tan mətbua­tэnda vaxtaюэrэ dərc olunan, yuxarэda da qeyd etdiyi­miz kimi, Gьrcьstanda yaюayэb-yaradan soydaюlarımız ara­sэn­da ən məhsu­l­dar qələm sa­hi­bi və ən zəh­mətkeş yazıçı ki­mi tanınan Əli Abbas, elmi ic­ti­maiyyət tərəfindən həm də yo­rulmaz tədqiqatзэ və folk­lorşü­nas kimi dəyərləndirilir.
Onun böyük zəhməti hesabına araya-ərsəyə gələn “Bor­çalı folkloru antologiyası” çoxcildliyinə Azər­baycan Aşıqlar Bir­liyinin sədri, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Ni­za­mi Gəncəvi adına Ədəbiyyat İns­titu­tunun elmi işlər üzrə di­rektor müavini, eyni zamanda həmin ins­ti­tutun Şifahi xalq ədə­biyyatı şöbəsinin müdiri, filologiya elm­ləri doktoru, pro­fes­sor Məhərrəm Qasımlının yazdığı rəydə oxuyuruq:
“Topludakı hər mətn Borçalı ruhunu, Borçalı ovqatını əsil folklor koloriti ilə təqdim edir. İriliyindən, xırdalığından asılı olmayaraq hər bir örnəyin görünən və görünməyən aspekt­lə­rində zəngin folklor informasiyaları, tarix və mədəniyyət fakt­­­ları, elat yaşamına məxsus unikal biliklər cəmləşmişdir.
Əli Abbasın bir ömür bahasına ərsəyə gətirdiyi “Borçalı folkloru antologiyası” kitabları həm toplama-tərtib prinsip­lə­ri, həm də elmi sistemləşdirmə meyyarları ilə folklor çox­cil­dliyi üçün tələb olunan əsas normalara tamamilə uyğun gəlir. Çox­cildliyin elmi ictimaiyyət və xalqımız tərəfindən böyük rəğbət və məhəbbətlə qarşılanacağı şübhəsizdir...
Antologiyanın istər oxu­cu­lara təqdim olunan bu iki cilddə, istərsə də peres­pektiv nəşrlə­rində Borçalımızdakı misilsiz saz sərvətimiz həm ayrı-ayrı janr­lar, həm də tarixi-etnoqrafiq də­­yərlər şəbə­kəsi daxilin­də oxu­culara çatdırılır.”
AMEA-nэn “Folk­lor və etnorafiya” elmi jurnalэnэn redak­siya hey­yətinin ьzvь­ olan Əli Ab­bas dцrd cild­lik “Borзalэ folk­loru atologiyasэ”ndan sonra “Borçalı mifolo­giyası” (I cild, Bakı, 2013) və “Haq­­qa sarı” (Tiflis, 2016) adlı kitablarnıı nəşr etdirib. Qeyd edək ki, hə­min kitablar Türkiyə folk­lor­юunaslarэ tə­rəfin­dən də ma­raq­la qarюэlanэb və yaxэn za­manlarda orada da nəєri plan­laє­dэ­rэ­lэr.
Məhz ßëè Àááàñûí uzun illər çəkdiyi bö­yük zəhməti və gər­­­­gin əməyi sayəsində Borçalıda ya­şa­yıb-yaratmış Şair Ağa­­­­­­­­­­­­­ca­nın yaradıcılığının toplama­sı və 2006-cı ildə Bakı­da­kı “Borçalı” nəşriyyatında “Dəryadı-wm­mandı Şair Ağa­can” adlı 2 cildlik kitabın bu sə­tir­lərin müəllifinin na­şirliyi ilə oxu­­­cu­ların ixtiyarına verilməsi də bu baxımdan xü­susilə təq­dirə­layiqdir.
Əli Abbas nakam taleli aşığımız olan İsgəndər Ağba­ba­la­nın yara­dıcı­lığından iba­rət şeirləri də toplayıb nəşr etdirib. “Azər­­­baycan ədə­biyyatı antolo­gi­yası - Borçalı” (Bakı, 2008) ki­­­tabının da tərtib­çisi olan Əli Abbas həmзinin, 2007-ci ildə gцrkəmli tьr­ko­loq, tanэnmэю dilзi-alim, Nyu-York Elmlər Aka­­de­mi­yasэ­nэn akade­mi­ki, filologiya elmləri doktoru, pro­fes­sor Mə­dəd Зo­banovun anadan olmasэnэn 70 llik yubileyi mьnasibətilə alimin mənalı ömür yoluna, onun həyat və ya­ra­dıcılığı­na, elmi-peda­qo­ji və ictimai fəaliyyətinə həsr olun­muє 712 səhifə­lik “Elm fə­daisi” kita­bэ­nэ nəюr et­di­rib.
Bütün bunlardan başqa, tanınmış el qəhrəmanı, 1918-ci ildə Borçalıda baş vermiş gürcü-er­­məni müha­ribəsində şücaət gös­tər­­­miş Çopur Əli haqqında yazdığı “Çopur Əli” (Bakı, 2007) və bu möv­zu­da bir sıra başqa ki­tabların müəl­lifi­ olan Əli Abbas, həm də “Ədə­biyyat müdriklərə məxsus­dur”, “XIX əsr Azərbaycan-Gür­cüs­tan ədə­biyyatı ta­rixi” və s. kitab­la­rını da nəşr etdirib.

Əli Abbas “Qızıl qələm”, “Nə­ri­man Nəri­ma­­nov” “Ab­dul­la Şaiq” müka­fatları laureatı­dır.
O, Azər­­­baycan Yazıçı­lar Bir­liyinin fəx­ri üzvü Bir­li­yin XII qu­rul­ta­yı­na nü­ma­­yəndə seçilib.

Əli Ab­basın əmə­­yi dövlət və hö­­ku­mət tə­rə­fin­dən də yük­­sək qiy­mət­­lən­dirilib. O, 2012-ci il sent­yabrın 17-də Gür­­cüstan höku­mə­­­tinin başçısı M.Saa­­ka­şvi­linin sə­rəncamı ilə “Şərəf” ordeni ilə təl­tif edil­ib.


Bir sözlə, Borçalıda halallıq simvolu kimi tanı­nan Əli Ab­­bas
hazır­da ömrünün müdriklik çağlarını yaşasa da, yenə də
gənc­lik enerjisi ilə çalışır, yazıb-yaradır.
Oxucular ondan hələ ne­çə-neçə ye­­ni əsər­lər göz­ləyirlər.
Biz də fürsətdən istifadə edərək, Borçalının el ağsaqqalı,
“Şərəf” ordenli tanınmış yazıçı Əli Abbası anadan olma­sının
80 illik yubileyi münasibətilə ürəkdən təbrik edir,
ona uzun ömür, möhkəm cansağlığı və yeni-yeni ya­radıcılıq uğurları
arzulayırıq!..

Müşfiq BORÇALI,
31 mart, 2018-ci il.



Bax: "BORÇALININ AĞSAQQAL YAZIÇISI" (ƏLİ ABBAS - 80). Tərtibatçı - müəllif, naşir,
redaktor və ön sözün müəllifi Müşfiq BORÇALI.
Bakı, “BORÇALI”, 2018, səh.3-24.

ZiM.Az


.
© Müəllif hüquqları qorunur. Məlumatdan istifadə etdikdə istinad mütləqdir.
Rəy yazın: